De toekomst van de ouderen- en gehandicaptenzorg wordt niet alleen bepaald door nieuwe plannen, maar vooral door de uitvoerbaarheid ervan. Prinsjesdag geeft ieder jaar inzicht in de koers voor de komende periode, maar hoe sluiten de plannen aan op wat zorgorganisaties dagelijks in de praktijk ervaren?
Britt Penninkhof, accountmanager binnen Zorgcontrol & advies bij FITZ, bekeek de plannen voor 2027 vanuit de praktijk. In haar werk spreekt ze dagelijks managers en bestuurders van zorgorganisaties over de uitdagingen waar zij voor staan. Van personeelstekorten en een groeiende zorgvraag tot financiële druk en de inzet van technologie.
Na het lezen van de plannen van 2027 bleef bij Britt vooral één gedachte hangen: de uitdagingen zijn bekend, de oplossingen grotendeels ook. Alleen wordt de ruimte om fouten te maken steeds kleiner.
Meer zorgvraag, minder personeel
Niets nieuws en eigenlijk ook niet te ontkennen: de vergrijzing neemt toe, de zorgvraag groeit en de arbeidsmarkt blijft krap. Het kabinet blijft daarom inzetten op langer thuis wonen, versterking van de wijkverpleging en regionale samenwerking.
Een gesprek met een jonge bestuurder van de ouderenzorgorganisatie bleef Britt in het bijzonder bij. Tijdens een organisatiebezoek samen met onze CEO Jochem, zei hij: “niemand wil toch naar een verzorgingstehuis, dat kan je intrinsiek toch niet willen?’’
Een uitspraak die aan het denken zet. Want hoe organiseren we de zorg wanneer mensen langer thuis willen wonen en de beschikbaarheid van personeel verder onder druk komt te staan?
Technologie is verder dan ooit tevoren, terwijl klassieke zorg in Nederland nog steeds een recht is en personeel nog altijd een belangrijke rol speelt in het welzijn van bewoners en cliënten. Britt ziet in haar dagelijkse werk hoe organisaties concurreren met dezelfde professionals. Recruiters proberen medewerkers van andere zorgorganisaties aan te trekken, terwijl vakgerichte opleidingen niet meer vanzelfsprekend volstromen.
We praten soms nog over personeelstekorten alsof het een tijdelijk probleem is, maar de arbeidskrapte is inmiddels onderdeel van het systeem geworden. Organisaties die blijven wachten op voldoende nieuwe medewerkers lopen het risico te wachten op iets dat niet meer komt.’’
- Britt Penninkhof, accountmanagement specialist / VVT & GHZ / Zorgcontrol & Advies
Technologie en AI zijn geen paradepaardjes meer, maar een must
Ook digitalisering en gegevensuitwisseling krijgen opnieuw veel aandacht in de plannen van het minderheidskabinet. Een ontwikkeling die volgens Britt hard nodig is.
In weinig sectoren accepteren we processen die zo omslachtig zijn als in de zorg. Medewerkers leggen dezelfde informatie meerdere keren vast, raadplegen verschillende systemen en besteden veel tijd aan administratie. Administratie hoort bij goede zorg en bedrijfsvoering. Tegelijkertijd zijn er inmiddels steeds meer technologische mogelijkheden om processen slimmer in te richten.
Technologie wordt nog regelmatig gepresenteerd als iets voor de toekomst. Voor zorgorganisaties wordt het echter steeds meer een manier om de uitdagingen van vandaag op te vangen. De belangrijkste vraag is daarom niet of technologie een rol krijgt, maar waar organisaties deze het beste kunnen inzetten.
Britt verwacht dat AI de komende jaren op verschillende vlakken meer ruimte kan creëren. Ook robotisering is binnen de zorg niet meer nieuw. Zowel in de bedrijfsvoering als in de directe zorg zijn steeds meer toepassingen beschikbaar die werkzaamheden kunnen ondersteunen.
Dat betekent volgens haar niet dat complete afdelingen verdwijnen of grote groepen medewerkers hun baan verliezen. Door technologie slim in te zetten, kunnen organisaties hun beschikbare capaciteit gerichter gebruiken. Ook op financieel gebied.
Technologie is geen paradepaardje meer voor de toekomst. Het gaat erom dat mens en technologie samenwerken, zodat zorgorganisaties de juiste prioriteiten kunnen blijven stellen.’’
- Britt Penninkhof, accountmanagement specialist / VVT & GHZ / Zorgcontrol & Advies
Gehandicaptenzorg en de behoefte aan stabiliteit
Binnen de gehandicaptenzorg ziet Britt daarnaast een ander belangrijk en ook terugkerend thema: voorspelbaarheid.
De afgelopen jaren zijn extra middelen beschikbaar gekomen voor tarieven, huisvesting en complexe zorgvragen. Tegelijkertijd worden organisaties dagelijks geconfronteerd met discussies over toekomstige bezuinigingen. En daar zit misschien wel de grootste uitdaging.
Een organisatie kan veel opvangen, maar daar zit een grens aan. Personeelstekorten, een toenemende zorgvraag en complexere cliënten komen samen. Ook worden naasten steeds intensiever betrokken, waardoor verschillende belangen soms lastig met elkaar te verenigen zijn.
Goed besturen wordt lastig wanneer de financiële spelregels voortdurend veranderen. Voor veel bestuurders blijft het rondkrijgen van het financiële plaatje daarom een belangrijk vraagstuk. Het financiële plaatje rondkrijgen is voor veel bestuurders een doorn in het oog, want het ene kan je aandacht geven en het andere niet. In de begrotingsplannen van het kabinet is hier aandacht voor.
Volledige zekerheid voor de komende twintig jaar is niet realistisch, maar enige stabiliteit helpt wel bij organisaties die verantwoordelijk voor zorg die 24 uur per dag doorgaat.Ten opzichte van de ouderenzorg waar zelfredzaamheid een speerpunt is, ligt hier de complexiteit van de zorgvraag.
Samenwerken wordt een randvoorwaarde
Ook regionale samenwerking krijgt steeds meer nadruk, onder andere vanuit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Britt ziet dat als een belangrijke ontwikkeling.
Tegelijkertijd vraagt het ook om een eerlijke conclusie: samenwerking ontstaat niet automatisch deze omdat het in een akkoord staat. En juist daar kan het in de praktijk schuren.
Echte samenwerking ontstaat wanneer organisaties bereid zijn om soms het gezamenlijke belang boven het eigen belang te plaatsen. Dat klinkt logisch, maar juist dat blijkt in de praktijk vaak het lastigste onderdeel van iedere transformatie.
De toekomst van de ouderen- en gehandicapten zorg wordt uiteindelijk niet alleen bepaald door wat er op Prinsjesdag wordt aangekondigd. Die toekomst krijgt iedere dag vorm binnen zorgorganisaties, door de professionals die de plannen in de praktijk moeten brengen.
